Từ nông sản quê hương đến thị trường tiêu thụ
Một trong những phụ nữ đang tạo dấu ấn trong phát triển kinh tế ở Đồng Văn là chị Lưu Thị Hòa, dân tộc Cờ Lao, ở thôn Tân Tiến, xã Đồng Văn. Sau khi tốt nghiệp và có nhiều cơ hội làm việc ở miền xuôi, chị quyết định trở về quê khởi nghiệp với mong muốn tạo thêm sinh kế cho đồng bào địa phương.
Chị Lưu Thị Hòa (người mặc áo dài xanh), dân tộc Cờ Lao, ở thôn Tân Tiến, xã Đồng Văn. (ảnh nhân vật cung cấp)
Chị Hòa thành lập HTX Po Mỷ, từng bước liên kết với người dân trong sản xuất, hướng dẫn bà con thay đổi cách làm, thống nhất kỹ thuật và tìm đầu ra cho sản phẩm. Các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng của vùng cao như mật ong bạc hà, lê, rau củ và các sản phẩm chế biến được đưa đến người tiêu dùng thông qua nhiều kênh khác nhau. Đến nay, khoảng 70% sản phẩm của HTX được tiêu thụ qua các kênh trực tuyến; năm 2025, HTX đạt doanh thu ước trên 1,5 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động và khoảng 10 lao động thời vụ.
Không gian trưng bày các sản phẩm hàng hóa của HTX Po Mỷ.
Câu chuyện của chị Hòa cho thấy khi sản phẩm địa phương được tổ chức sản xuất, xây dựng đầu ra và tiếp cận phương thức bán hàng mới, những sản vật vốn quen thuộc với người dân vùng cao có thêm cơ hội trở thành hàng hóa, mang lại giá trị kinh tế.
Giữ nghề truyền thống, mở hướng sinh kế
Không chỉ phát triển kinh tế từ lĩnh vực nông nghiệp, nhiều phụ nữ vùng cao đang tìm hướng phát triển kinh tế từ chính những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trên Cao nguyên đá Đồng Văn, nghệ nhân Sùng Thị Cở, 97 tuổi là một trong những người phụ nữ dành gần trọn cuộc đời để gìn giữ nghề vẽ sáp ong truyền thống của đồng bào dân tộc Mông. Gắn bó với nghề từ năm 15 tuổi, đến nay, dù mái tóc đã bạc trắng, đôi bàn tay co quắp sau hơn 80 năm lao động, bà vẫn miệt mài bên bếp lửa, khéo léo đưa từng nét bút sáp ong lên nền vải lanh, tạo nên những hoa văn tinh xảo mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Từ những họa tiết hình mặt trời, hoa lá, cỏ cây đến các đường nét uốn lượn, mỗi tấm vải không chỉ thể hiện sự tài hoa, kiên trì của người phụ nữ vùng cao mà còn lưu giữ những câu chuyện, ký ức và quan niệm về cuộc sống được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Nghệ nhân người H'Mông Sùng Thị Cỏ, 97 tuổi ở làng dệt lanh Lùng Tám, xã Quản Bạ.
Với nghệ nhân Sùng Thị Cở, nghề vẽ sáp ong không chỉ là công việc thường ngày mà còn là niềm vui, là cách để tiếp tục đóng góp cho cộng đồng khi tuổi đã cao. Hằng ngày, bà vẫn đến Hợp tác xã lanh Lùng Tám để làm nghề, giới thiệu những nét văn hóa truyền thống với du khách và tận tình hướng dẫn thế hệ trẻ cách cầm bút, pha sáp, tạo hoa văn trên vải. Hình ảnh người nghệ nhân gần trăm tuổi cần mẫn bên những tấm vải lanh đã trở thành biểu tượng đẹp về sự bền bỉ, khéo léo và tình yêu văn hóa truyền thống của phụ nữ Mông. Những đóng góp thầm lặng của bà không chỉ góp phần gìn giữ nghề thủ công truyền thống mà còn tiếp thêm động lực để phụ nữ trẻ ở Lùng Tám gắn bó với nghề, phát triển sinh kế từ các sản phẩm dệt lanh và du lịch trải nghiệm, đưa những giá trị văn hóa của đồng bào Mông trên Cao nguyên đá ngày càng lan tỏa.
Sinh năm 2002, ở thôn Nhèo Lủng, xã Đồng Văn, chị Vàng Thị Dế từ nhỏ đã quen với nghề dệt lanh của người Mông. Từ tình yêu với nghề truyền thống, chị từng bước phát triển các sản phẩm từ lanh, đưa câu chuyện về vải lanh H'Mông đến nhiều diễn đàn trong nước và quốc tế. Năm 2023, chị là đại diện Việt Nam tham dự Hội thảo “Di sản văn hóa phi vật thể Lancang-Mekong” tại Trung Quốc; năm 2024 tiếp tục tham gia “Diễn đàn Gai dầu quốc tế Đông Nam Á” tại Thái Lan.
Chị Vàng Thị Dế (thứ hai từ trái sang phải) tham gia Chương trình giao lưu, hội nghị và trải nghiệm về dệt may, nghề thủ công truyền thống và các kỹ thuật nhuộm tự nhiên của Borneo và Đông Nam Á. (ảnh nhân vật cung cấp)
Từ một nghề vốn chủ yếu phục vụ nhu cầu trong gia đình, chị Dế hướng tới phát triển thành sản phẩm hàng hóa, tạo sinh kế cho phụ nữ địa phương. Câu chuyện của chị cũng cho thấy nghề truyền thống có thể được tiếp cận theo một cách mới: Vừa giữ lại những giá trị văn hóa, vừa tìm kiếm cơ hội tạo thu nhập trong đời sống hiện đại.
Đoàn chuyên gia tiền thẩm định tái đánh giá Công viên Địa chất Toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn tham quan cơ sở dệt lanh truyền thống của chị Vàng Thị Dế.
Với những người phụ nữ như nghệ nhân Sùng Thị Cở, chị Vàng Thị Dế, giữ nghề không chỉ là gìn giữ một nét văn hóa truyền thống mà còn tìm cách để nghề có thể tiếp tục tồn tại trong đời sống hôm nay, tạo thêm cơ hội sinh kế cho người dân.
Những mầm xanh từ mảnh vườn vùng cao
Không chỉ tìm hướng phát triển kinh tế từ nông sản và nghề truyền thống, trên Cao nguyên đá Đồng Văn, còn rất nhiều phụ nữ đang ngày ngày cần mẫn bên những mảnh vườn, nương đất, từng bước tạo dựng sinh kế từ chính điều kiện sẵn có của gia đình. Giữa vùng núi đá khắc nghiệt, nơi đất sản xuất ít, nguồn nước phục vụ canh tác còn nhiều khó khăn, các chị chủ động cải tạo đất, tận dụng diện tích quanh nhà để trồng rau xanh, cây ăn quả, kết hợp chăn nuôi gia súc, gia cầm. Những khoảng đất trước đây chủ yếu để trống hoặc chỉ canh tác một vụ nay được chăm sóc, bố trí cây trồng phù hợp, góp phần cải thiện bữa ăn và tạo thêm nguồn thu nhập.
Phụ nữ thôn Séo Lủng, xã Sà Phìn được tham gia Lớp thực hành kỹ thuật trồng và chăm sóc rau an toàn.
Từ những luống rau nhỏ phục vụ sinh hoạt hằng ngày, nhiều gia đình từng bước mở rộng diện tích, lựa chọn các loại cây trồng phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương và nhu cầu thị trường. Người trồng rau sạch cung cấp cho các chợ phiên, người cải tạo vườn tạp kết hợp chăn nuôi, người tận dụng sản vật địa phương để chế biến, trao đổi hàng hóa. Dù quy mô sản xuất còn nhỏ, điều kiện đầu tư hạn chế, nhưng bằng sự chịu khó, chủ động học hỏi và hỗ trợ lẫn nhau, phụ nữ vùng cao đang từng bước thay đổi tập quán sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai và phát triển kinh tế hộ gia đình.
Trên những triền núi đá, màu xanh của những luống rau, những vườn cây không chỉ thể hiện sự đổi thay trong cách nghĩ, cách làm mà còn là thành quả từ đôi bàn tay lao động cần cù của người phụ nữ. Mỗi mảnh vườn được cải tạo, mỗi mô hình sản xuất được duy trì đều góp phần mở thêm cơ hội sinh kế, giúp các gia đình từng bước ổn định cuộc sống, giảm bớt khó khăn và vươn lên trên chính mảnh đất quê hương.
Biên tập viên Cổng TTĐT tỉnh
